Duurzaamheid: Vergeet de rampspoed, koester het positieve verhaal

dinsdag 29 oktober 2019

timer 3 min

Orkanen, overstromingen, krimpende gletsjers; het zijn nog steeds de rampen die het duurzaamheidsdebat sturen. ‘Klimaatverandering wordt geframed als een dreigende ramp. Tachtig procent van de media legt nog steeds de nadruk op het onheil van klimaatverandering’, zegt de Noorse klimaatpsycholoog Per Espen Stoknes.

Mensen horen telkens wat niet mag, aldus Stoknes. Eet geen vlees, rij minder hard, vlieg niet, kook niet meer op gas. Ze stompen ervan af. Apocalyps vermoeidheid noemt Stoknes dit gevoel. Deze angstboodschap werkt niet, zo blijkt uit zijn onderzoek. Stoknes onderzoekt de psychologische barrières die mensen opwerpen bij klimaatverandering. Zo zijn veel mensen murw geworden van 30 jaar negatieve klimaatverhalen.

Mensen verzinnen uitvluchten

Het thema is ook te ver weg voor ze, mensen zijn bezig met hun eigen leven nu, met hun naaste omgeving, hun familie, hun werk. Mensen verzinnen uitvluchten waardoor zij zich kunnen onttrekken aan het gewenste gedrag (‘andere landen doen nog veel minder’ of ‘mijn buurman vliegt drie keer per jaar naar Indonesië’, ‘mijn verandering doet er helemaal niet toe’. (Zie voor alle vijf psychologische barrières de veelbekeken TED lezing van Per Espen Stoknes)

Leg nadruk op een cultuur die innovatief is en die wil bloeien

We moeten het omdraaien, zo stelt Stoknes. Niet wat er te verliezen valt, maar wat er te winnen is. Niet een cultuur beschrijven die zich verdedigt en de nadruk legt op inleveren, maar een cultuur die innovatief is en die wil bloeien. Die onszelf en onze naasten beschermt. Rolmodellen helpen daarbij, maar vooral goede verhalen. Verhalen die een wereld schetsen met nieuwe kwaliteiten, gezonder, veiliger en eerlijker dan de huidige maatschappij.

Vergeet de rampspoed en zoek de positieve verhalen.

Ontwerpers kunnen hier een belangrijke bijdrage aan leveren. Vergeet de rampspoed en zoek de positieve verhalen. Ontwerpers kunnen deze verhalen vertellen én verbeelden. Toon welke voordelen mensen hebben bij klimaataanpassingen. Laat zien dat het een aangenamere omgeving brengt. Een veiligere en gezondere wereld die wel in balans is met de aarde. En concretiseer vervolgens deze verhalen. Hoe kleinschalig ook, elk gerealiseerd voorbeeld vormt weer een inspiratie voor anderen.

De winst voor de mensen en voor de maatschappij

Vertellen en verbeelden moeten ontwerpers niet alleen doen. Alsjeblieft niet zeg, dan krijg je van die ‘greenporn’ renderings waar Pinterest vol mee staat. Deze renderings leggen de nadruk op het uiterlijk. Het is essentieel de nadruk juist te leggen bij de winst voor de mensen en voor de maatschappij. Een breed, samenhangend en verleidelijk verhaal met vele invalshoeken is wat er nodig is: sociaal, economisch, cultureel. Verteld door economen, sociologen, psychologen, ondernemers, bewoners samen.

Wie werkt er al aan? Wie doet er mee?

Niet makkelijk maar wel een uitdagende opgave. Ik ga er de komende jaren meer werk van maken om deze verhalen body te geven. Wie werkt er al aan? Wie doet er mee?

Column Frido van Nieuwamerongen, Arconiko architecten