Diepe gevels voor hybride gebouwen

dinsdag 7 juni 2022

De 20e eeuw eindigde in de westerse wereld met een laatste golf van optimisme voor een toekomst van ongelimiteerde mogelijkheden. In de architectuur zocht de Superdutch generatie de grenzen op van het denkbare, want maakbaar bleek bijna alles. Twee decennia later, aan het begin van de 21e eeuw, zijn de in- en vooruitzichten anders. Wij bevinden ons in een adembenemend versnellende achtbaan door ecologische, politieke en economische crises met globale dimensies. Als gevolg hiervan wordt het spectrum van individuele keuzes in toenemende mate beperkt, ook voor de ontwerpers in architectuur.

Daar is de gevel een speelveld in verandering. De verhouding van geveloppervlakte tot bruto vloeroppervlakte gaat een bepalende vormfactor worden (naast de ratio open/dicht). Uit energetisch oogpunt zullen we gebouwen moeten ontwerpen met een minimale bouwenvelop bij maximale vloeroppervlakte. Dus eenvoudige volumes – onder architecten ook pejoratief dozen genoemd – zonder gevarieerde massabehandeling. Gevelplasticiteit mag, indien deze buiten de thermische grens valt. Naast het minimale energieverlies zorgen deze weinig expressieve volumes voor besparing van materiaal, bouwtijd en kosten.

Maar daarmee zijn niet alle facetten beantwoord van de uitdagingen, die op ons wachten. Tegenover de logica van tight-fit bouwenveloppen zijn er goede redenen voor een loose-fit benadering: de architectonische verruimtelijking van de gevel. Een hoofdfunctie van de gebouwschil is de gelaagde onderhandeling tussen buiten- en binnenklimaat en er zijn twee ontwikkelingen waardoor deze bufferfunctie nieuwe belangstelling krijgt: de klimaatverandering naar een mediterraan klimaat en de oplopende verblijfsduur in de binnenruimten als gevolg van toenemende hybride woon-werk-recreatie milieus. De structurele verruimtelijking van de gevel buiten de thermische schil als klimaatbuffer in de vorm van uitgebreide, meervoudig te gebruiken buitenruimten (balkons, wintertuinen) doet dienst aan de gezondheid van de werkende, wonende, lerende en recreërende mens en bespaart tegelijk energie, mits geplaatst aan de zonnegeoriënteerde zijden van het gebouw. Bijna 100 jaar geleden was dit al de koers van de openlucht schoolbeweging.

*Woontoren Stories, ontworpen door Olaf Gipser Architects. Lees hier meer over het project. Foto door Olaf Gipser Architects*

Maar er is ook een ecologische winst te behalen met een ‘diepe gevel’. Onze urbane gebieden bevinden zich in een dubbele verdichting van mens en niet-mens. In Nederland is de biodiversiteit in steden hoger dan op het industrieel gecultiveerde agrarische land. Zoals het One-Health-concept argumenteert, draagt de gebalanceerde co-existentie van mens en milieu bij aan wederzijde gezondheid. De diepe gevel biedt ruimte voor een bijna egalitaire huisvesting en cohabitatie van beiden. Het wordt tijd dat wij ook in de architectuur eindelijk het antropocentrische mindset achter ons laten.

Deze blog verscheen eerder in Stedebouw & Architectuur, editie Gevels & Daken van 2022, die op 27 mei 2022 verscheen. Je kunt de editie nabestellen. Een exemplaar kost € 25,- exclusief verzendkosten. Mail naar administratie@acquirepublishing.nl met jouw NAW-gegevens en (indien noodzakelijk) een opdrachtnummer.