Hofbogenpark: het all-inclusive dakpark van Rotterdam

Het moet gezegd worden: dit is niet een Rotterdamse High Line. Ja, het Hofbogenpark is een kilometers lang park op een opgetilde spoorlijn, maar wat het project uniek maakt is dat het een sterke connectie heeft met de omgeving en met bestaande en nieuwe ecologische en klimaatadaptieve structuren. Deze netwerkfunctie is een belangrijk uitgangspunt van het ontwerp, zegt ontwerper Dirk van Peijpe van De Urbanisten: “Wat je verwacht in een park, zoals ruimte voor sport en spel, kun je hier niet doen. Te smal. Wel kunnen wij een heel bijzondere wandeling in een landschappelijke setting maken met hier en daar wat rustmomenten en plekken om te verpozen.” 

Multifunctioneel

De coalitie van De Urbanisten, DS Landschapsarchiecten en De Dakdokters kreeg eind 2019 de opdracht voor het maken van het ontwerp voor het Hofbogenpark. “Het was het sterkste team wat we konden maken, met expertise over techniek, beplanting en stedelijke inrichting”, zegt hij. Zij stapten in nadat Dudok Real Estate eigenaar was geworden van de Hofbogen. Onderdeel van de verkoop van de Hofbogen was de afspraak dat gemeente Rotterdam een openbaar park op het dak kon aanleggen. 

Met de plannen voor het dak van de Hofbogen bouwen De Urbanisten voort op een eerder onderzoek dat het bureau deed naar het Rotterdamse daklandschap. “Die studie is nog steeds relevant, omdat het de multifunctionaliteit van daken adresseert”, zegt Van Peijpe. “Dat is een stedenbouwkundig vraagstuk: welke waarde voegt de inrichting van het dak toe aan de stad? Dat is afhankelijk van de positie van het gebouw en het dak in de stad.” Bovendien laat de studie zien dat de waarde van een dak toeneemt door functies te combineren, zoals groen met water. “Daarom is er in het inrichtingsplan [van het Hofbogenpark, red.] op het dak ruimte voor een slim watersysteem, volop ruimte voor weelderige vegetatie en voor verblijf. De enige dakfunctie die er expliciet niet past, is energieopwekking met PV.”  

De onvermijdelijke vergelijking
Van Peijpe snapt de vergelijking met The High Line in New York. “Ik sprak vorig jaar met Robbert Hammond,  een van de initiatiefnemers van The High Line”, zegt Van Peijpe. “We konden makkelijk de vergelijking maken: een prachtig park op een verlaten spoorlijn. Maar eigenlijk zijn er vooral veel verschillen.” Bijvoorbeeld dat het Rotterdamse dakpark straks deel uitmaakt van een groter netwerkpark op maaiveld. “In New York loop je de trap af en kom je terecht in de hectiek van de metropool. The High Line is in die zin meer een opgetilde siertuin, een reservaat. Terwijl we in het Hofbogenpark met het daklandschap aanhaken op een klimaatadaptief en natuurinclusief netwerk om zo betekenis en waarde toe te voegen aan de omliggende wijken en de stad. Robbert was er best jaloers op.”

Egels en sponzen 

Het dak van de Hofbogen is slechts acht meter breed. Zes meter hiervan is beschikbaar voor beplanting, dus er moesten weloverwogen keuzes worden gemaakt. “Dit is nadrukkelijk geen siertuin”, zegt Van Peijpe, “maar een landschap op hoogte van de boomkronen. Daarbij is het een belangrijk uitgangspunt dat het park er niet alleen is voor de mens. Het Hofbogenpark is ook gastvrij voor dieren die leven in de stad, dus wordt er een ‘habitat’ ontworpen voor bijvoorbeeld egels, vlinders, vleermuizen, mussen en padden. We noemen dit ook wel all-inclusive. Vegetatie en vooral de toegankelijkheid daarvan zijn dan belangrijke ambities die expliciet worden vormgegeven, bijvoorbeeld door opgangen voor dieren te maken. Ook de vergroening van de aanliggende straten, de gevels en de daken langs de lijn dragen hieraan bij.”

De ambitie voor het Hofbogenpark is dat het gaat werken als een spons: al het regenwater van het dak en ook regenwater uit de omgeving wordt op hoogte landschappelijk gezuiverd (helofyten en bodem) en vervolgens opgeslagen in een seizoensberging op 25 meter diepte. Dat schone water kan en mag vervolgens weer opgepompt en gebruikt worden in het Hofbogenpark. “Natuurlijk in de eerste plaats voor de vegetatie op het dak in tijden van droogte, maar ook als waterelement in het landschap en om mee en in te spelen”, zegt Van Peijpe. Dit circulaire watersysteem is al eerder toegepast nabij het Spartastadion in Spangen. Het is volgens Van Peijpe bij uitstek geschikt voor het watermanagement van een landschap op hoogte. Het mooie van het systeem is dat gezuiverd water op het dak altijd beschikbaar is en gereguleerd kan worden, bij extreme neerslag én bij droogte. 

Dit artikel verscheen eerder in Stedebouw & Architectuur, editie Gevels & Daken van 2022, die op 27 mei 2022 verscheen. Je kunt de editie nabestellen. Een exemplaar kost € 25,- exclusief verzendkosten. Mail naar administratie@acquirepublishing.nl met jouw NAW-gegevens en (indien noodzakelijk) een opdrachtnummer.

Gegarandeerd alle edities van Stedebouw & Architectuur per jaar ontvangen, inclusief de Innovatiecatalogus? Neem dan een abonnement.