De wortel en de stok

Auteur: Willem Böttger, lector Biobased Bouwen bij Avans Hogeschool

Elk jaar halen we bijna 67,5 miljard ton aan fossiele energie, metaal en mineralen uit de aarde. Dat is gemiddeld meer dan acht ton voor elke persoon op aarde. Gigantisch! De EU publiceerde onlangs hun geüpdatete lijst van Critical Raw Materials (CRM's) die cruciaal zijn voor de Europese economie. Vele van de gedolven materialen zijn noodzakelijk voor de productie van mobiele telefoons, ledverlichting, magneten voor windmolens en accu’s voor elektrische auto’s. Maar ook in de reguliere bouw worden deze materialen gebruikt. Zo is zelfs bouwzand schaars en importeert bijvoorbeeld Saoedi-Arabië bouwzand uit Europa.

Kobalt, een van de CRM’s, wordt gebruikt als versneller om coatings, verven en harsen te laten polymeriseren en Borium wordt gebruikt in glaswol-isolatie om het glas minder broos te maken. Twee CRM’s die in relatief kleine hoeveelheden aan andere materialen worden toegevoegd om de eigenschapen of de productiesnelheid te verbeteren. Maar hoe halen wij aan het eind van de gebruiksfase deze stoffen uit het gevelpaneel of glaswol? Tegen welke kosten en vooral ook met welke hoeveelheid energie? Dat is waar de duivelse details om de hoek komen: de stoffen zitten helemaal verspreid, in zeer kleine hoeveelheden en zeer goed gebonden aan de overige materialen.

Er is veel aandacht voor circulair (her)ontwerpen van gebouwen en producten, maar we moeten ook onze materialen circulair gaan herontwerpen met energiezuinige recycling in het achterhoofd. Ook het materialenpaspoort focust op gebouwen en producten. Kunststof wordt hier als een materiaal gezien, terwijl het een potpourri aan ingrediënten is naast het basiskunststof met weekmakers, UV-blockers, vulmaterialen, vezels, brandvertragers, procesverbeteraars en kleurstoffen.

Materiaalontwikkelaars en producenten kunnen bovenstaande problemen oplossen, maar hebben hierbij behoefte aan duidelijke spelregels om een level playing field te creëren. Bedenk hierbij dat zelfs het zeer waardevolle goud, dat in elke mobiele telefoon wordt gebruikt, nog steeds niet gerecycled wordt. Te complex, niet verplicht en het levert te weinig op. Met het veel goedkopere plastic is 2050 dichter bij dan je denkt.

Biobased materialen, kort cyclisch regeneerbaar, met zonlicht gecreëerd en aan het eind van de levensduur door micro-organismen te recyclen, bieden hierbij een zeer interessante oplossingsrichting. Maar ook hout, biologische isolatiematerialen en composieten op basis van rioolwater hebben behoefte aan uitgewerkte regels op het gebied van circulariteit. Want zoals ingrediënten op de voedselverpakkingen slechts een klein onderdeel van de oplossing zijn bij obesitasbestrijding, heeft ook de bouw naast een materialen- en ingrediëntenpaspoort de behoefte aan duidelijk uitgewerkte doelstellingen. Een wortel en een stok.

Dit artikel is eerder gepubliceerd in Stedebouw & Architectuur, thema Circulair Bouwen van 2021. In deze editie lees je diverse andere interviews over circulair bouwen, digitalisering en de rol van de architect binnen duurzaamheid.

Benieuwd? Download het magazine in onze digitale bibliotheek. Of neem een abonnement op Stedebouw & Architectuur om geen nummer meer te missen.