'Circulair bouwen is geen walhalla'

Circulariteit is niet meer weg te denken uit de bouw- en infrasector. Hoe staan we er op dit moment voor?
“Ik merk dat circulariteit een volstrekt geaccepteerd gespreksthema is geworden. Sterker nog: het is bijna overal, tot op het punt dat de moeten oppassen dat het geen containerbegrip wordt. Zo prominent is het onderwerp in de bouwsector én in de maatschappij. Als je dit vijf jaar geleden had voorspeld, had men je voor gek verklaard.”

“Dus, dat is gaaf, maar ik zie ook veel vragen. Hoe gaan we dit vormgeven? Moeten we naar wetten en regels of naar een implementatieplan zodat we er een vinkje achter kunnen zetten? Of is het een economische beweging? Dat weten we nog niet. Mensen grijpen circulariteit nu vaak aan als een sticker waardoor hun producten ineens een service zijn. Dat is zo hol en niets betekenend als maar kan. Toch vind ik het ook te zwaar om circulariteit als een soort megatrend neer te zetten, alsof het een levenshouding is. Het is vooral een zoektocht naar een praktische omgang en toepassing.”

Hoe moeten we dit monster temmen? Is het een kwestie van gedragsverandering?
“Het is niet zo dat het onderwerp aanbeden moet worden. Ik ben geen dominee die preekt ‘gij zult anders handelen’. Het doel is juist om ons handelen zo te maken dat het aansluit bij de situatie die ons gegeven is. We wonen op deze planeet en hebben de vaardigheden gekregen om samen met andere mensen aan de ruimtelijke omgeving te werken. Met zo’n perspectief creëer je mogelijkheden die jou op lange termijn faciliteren. Het gaat dan niet over geloven in circulariteit, maar over een handelingsperspectief. Dan is het een keuze: in welke mate wil je het toepassen en hoe ga je dat in jouw werkzaamheden vertalen?”

“De vraag is nu vaak: wat heb ik eraan? Neem Madaster als voorbeeld: men heeft al gauw het idee dat ze er tussen nu en drie maanden geld mee kunnen (terug)verdienen, anders doen ze niet mee. Maar dat is niet het doel. Madaster faciliteert juist de transitie naar een circulaire markt. Dat is niet iets wat je in je eentje doet. Je haalt er pas voordeel uit als je met zijn allen aan die transitie meewerkt; bedrijven, gemeenten, beleggers enzovoort. De vraag die je dus eigenlijk moet stellen, is: wat zijn de implicaties voor jou, je onderneming of je omgeving over bijvoorbeeld vijf jaar, als we niet overgaan op een circulaire economie?”

“Producenten zijn zich hier steeds vaker bewust van. Zij weten dat de afhankelijkheid van materialen die zij toepassen het probleem is. Ik sprak eens met een ketelfabrikant, die had problemen om plaatstaal geleverd te krijgen omdat de prijs van het materiaal omhoog ging. Ter informatie, de prijs van staal is voor sommige soorten sinds 1 januari 2021 maar liefst 40 procent gestegen! Stel dat dit in de toekomst nog erger wordt, dan is dat toch een fantastische stimulans om na te denken over hergebruik? Laten we nou met zijn allen inzien dat die cirkel mogelijkheden biedt. Dan hoeft er niet vanuit normering of regelgeving met de stok gezwaaid worden. Dan handelen we zelf, vanuit een intrinsieke motivatie.”

Hoe kan de architect meewerken aan de transitie naar een circulaire markt?
“Ik zie voor architecten een belangrijke rol die ze helaas niet altijd meer (kunnen) pakken. De architect is mijns inziens de vertaler van de vraag van een gebruiker naar wat bouwers moeten realiseren; handelend vanuit een visie op gebruik en vormgeving. Dat is een unieke rol. Nu wordt de opgave echter steeds moeilijker: hij moet rekening houden met verschillende gebruikers, met talloze materialen, technieken, gebruiksduur, procedures enzovoort. De input en output worden zo complex om te managen dat de architect niet altijd alles meer kan behapstukken.”

“Wat ik zie gebeuren is dat het voor architecten lastig wordt om een keuze te maken in die werkzaamheden. Wil je op de hoogte blijven van alle materialen, producten en technieken, dan moet je veel tijd investeren. En is dat altijd de maximale toegevoegde waarde? Blijf die onafhankelijke intermediair op vorm en toepassing! Laat je juist inspireren door de vraagkant en adviseren door de materiaalen productiekant. Binnen circulariteit heb je daarbij de fantastische positie om je te verdiepen in het onderdeel waar je de meeste affiniteit bij hebt. Bijvoorbeeld de materiaal- en productselectie, of misschien wel juist de technische toepassing. Zo behoud je diversiteit tussen architecten en onderscheidend vermogen en word je niet weggestopt als sec bouwmanager. Je gaat die vertaalslag namelijk altijd nodig hebben.”

Dit is een verkorte versie van het artikel 'Circulair bouwen is geen walhalla, maar een handelingsperspectief' uit de nieuwste editie van Stedebouw & Architectuur. Je kunt deze editie vanaf 21 mei online lezen in onze digitale bibliotheek. Of houd www.stedebouwarchitectuur.nl in de gaten voor mee nieuws.